Waar black light theatre begon

Een truc ouder dan het theater

Artisten in het zwart gekleed tegen een donkere ruimte worden al duizenden jaren gebruikt. Wikipedia herleidt het idee tot goochelaars die voor de keizer in het oude China optraden, en merkt op dat Japanse Bunraku-poppenspelers zwart dragen zodat het publiek alleen naar de pop kijkt. De vroegste geschiedenis wordt in verschillende bronnen anders beschreven, maar over het basispunt zijn ze het eens: de verdwijnende assistent is een oude theaterillusie, lang voordat iemand ultraviolet licht toevoegde.

Van theatertruc tot avant-garde

In de 20e eeuw verhuisde de blackbox-truc naar het moderne theater en de film. Wikipedia noemt de Russische regisseur Konstantin Stanislavski en filmpionier Georges Méliès onder degenen die er gebruik van maakten, en de Franse avant-garde van de jaren vijftig volgde, met George Lafaye als vroege pionier. Deze regisseurs gebruikten de zwarte kast slechts voor enkele momenten, vooral om iets op het toneel te laten verdwijnen. De theaterlange versie kwam daarna.

Jiří Srnec en de moderne vorm

Wikipedia schrijft de eer voor de moderne black light theatre toe aan de Tsjechische artiest Jiří Srnec als de vader ervan, de bedenker van het principe zoals het vandaag wordt gebruikt, van de plaatsing van spots en UV-lampen tot de keuze van zwart fluweel, en van de naam zelf. Zijn ensemble gaf zijn eerste voorstelling in 1959 in Wenen en werd beter bekend na het Theatre Festival in Edinburgh in 1962. Czech Radio zegt dat het gezelschap sindsdien naar 68 landen en bijna 90 festivals is gereisd. Srnec leefde van 1931 tot 2021.

Niet hetzelfde als Laterna Magika

Bezoekers horen black light theatre en Laterna Magika vaak in één adem noemen. Het zijn verschillende dingen. Laterna Magika begon als een cultureel programma op de Expo van Brussel in 1958, startte op 9 mei 1959 als gezelschap van het Nationaal Theater, en staat bekend om het combineren van filmprojectie met live optreden. De producties hebben meerdere genres vermengd, waaronder black theatre, maar het grondidee is de wisselwerking tussen scherm en toneel.

Praag wordt de thuisbasis van het genre

Het nationale verkeersbureau van Praag zegt dat de stad na de Fluwelen Revolutie de wereldbasis van black light theatre werd. Jarenlang werkten hier ongeveer tien gezelschappen, die zowel op tournee gingen als thuis optraden. Sinds de Covid-19-pandemie telt het bureau vier vaste black light theatres in de stad. Prague City Tourism noemt de WOW Show het jongste black theatre van de stad, en het theater zegt dat het al meer dan 20 jaar in Praag speelt. Op zijn eigen geschiedenispagina staat dat Tsjechische artiesten in de jaren negentig hielpen om Praag als de hoofdstad van de vorm te vestigen.

Waarom de verslagen verschillen

Bronnen zijn het oneens over primeurs. De geschiedenispagina van de WOW Show herleidt black light theatre tot een schaduwspel voor een Chinese keizer en noemt de Franse artiest George Lafaye als de vader van de moderne vorm. Wikipedia schrijft de moderne vorm en de naam ervan toe aan Jiří Srnec, en het Srnec-theater noemt zichzelf het eerste black light theatre ter wereld. Beschouw elk daarvan als een claim uit zijn eigen kamp. Wat elk verslag deelt, is dat Praag de plek is waar het genre uitgroeide tot de vorm die bezoekers vandaag zien.

Wat dit vandaag de dag betekent voor een avondje uit

De techniek is dezelfde, maar de shows zijn dat niet. Sommige leunen op mime en humor, andere op dans en moderne muziek, en weer andere op publieksinteractie en effecten. Het toeristenbureau van Praag vermeldt vandaag vier vaste theaters, en drie daarvan kunt u via deze site boeken. Als u hulp wilt bij het kiezen tussen hen, zet de vergelijking van de boekbare shows hun lengte, zalen en stijlen naast elkaar, zodat u de stijl kunt afstemmen op de avond die u voor ogen hebt.

Lees verder: Praagse blacklightvoorstellingen vergeleken